محمدرضا جبارى
474
سازمان وكالت و نقش آن در عصر ائمة ( ع ) ( فارسي )
ابن روح پيش از نيابت نيز در دستگاه عباسى داراى منزلت بود . به گفته جهشيارى ، وى زمانى مسئول املاك خاصه خليفه ( ديوان الضياع الخاصّة ) بود . البته اين امر در راستاى عمليات نفوذى شيعيان در دستگاه خلافت عباسى قابل تبيين است كه مسبوق به سابقه نيز بود . به غير از « ابن روح » ، برخى ديگر از سران شيعه نيز در عصر آل فرات به مناصبى دست يافتند ؛ از جمله ، « أبو سهل نوبختى » به حكومت قريه « مبارك » ، و « محمد بن على بزوفرى » به حكومت قريه « صلح و مزارعات » از قراى اوسط ، منصوب شدند . اين امور به وسيله « على بن محمد بن فرات » انجام مىشد . وى در همان حال « محسن بن فرات ، « شلمغانى » ، وكيل بغداد ، را به نيابت بعضى از حكام در ساير قرا منصوب كرد . پس از آنكه آل فرات به دست « حامد بن عباس » و طرفداران او از كار بر كنار شدند و وزير جديد به دستگيرى و حبس آل فرات و بستگان ايشان و مصادره اموالشان قيام كرد ، بين او و « حسين بن روح » نيز وقايع سختى اتفاق افتاد ! شرح و تفصيل اين وقايع درست به ما نرسيده است ؛ و اساسا زندگى نايب سوم ، از اين تاريخ تا سال 317 ق كه از حبس خارج شده است ، روشن نيست ! تنها ، سه نكتهى ذيل را از بيانات مورخان مىتوان استنباط كرد : نخست آنكه ، حسين بن روح در سال 312 ق به علت اموالى كه ديوان از او مطالبه مىكرده است به حبس افتاده است . تاريخ شروع حبس او ، يعنى سال 312 ق را از دو طريق مىتوانيم استخراج كنيم : اوّلا ، به شهادت اخبار شيعه ، حسين بن روح در ذى الحجّه سال 312 ق در دستگاه مقتدر خليفه محبوس بوده است ؛ 4918712 خ 0 208 خ ثانيا مدت حبس او پنج سال طول كشيده ، و چون او در محرّم سال 317 ق از حبس نجات يافته ، 5918712 خ 0 209 خ پنج سال قبل از آن همان سال 312 ق مقارن مىشود . دوّم آنكه ، حسين بن روح ، مدتى را پنهان مىزيسته و در اين مدت ، ابو جعفر محمد بن على شلمغانى معروف به ابن ابى العزاقر را به نيابت خود نصب كرده و شلمغانى بين او و شيعيان واسطه و سفير محسوب مىشده است . 6918712 خ 0 210 خ اين دوره استتار بايستى قبل از شروع حبس او بوده باشد ؛ چه قبل از اين تاريخ بوده است كه شلمغانى در حال استقامت سر مىكرده و هنوز به راه خلاف مسلك اماميه و ادعاى نبوت و الوهيّت نرفته بود .